EEM Groepenkasten

Het is herfst en de lijsterbes is rijp

LijsterbesKlazienaveen – In herfst zijn er vele bomen die prachtige kleuren hebben en soms ook vruchten afgeven, waarvan de lijsterbes er één van is. De lijsterbes is een inheemse soort boom die in ons land in ongeveer 20 verschillende soorten voorkomt. Over de gehele wereld komen er ongeveer 200 lijsterbes boomsoorten voor.

Giftig?

Vroeger in onze kinderjaren werd er steevast gewaarschuwd: blijf van de lijsterbessen af, want deze zijn erg giftig! Maar steeds meer naarmate ik al enige malen de herfst meegemaakt en ook van genoten heb, viel mij altijd al op, dat meestal halfweg oktober er plotseling veel spreeuwen, lijsters en merels de lijsterbes boom wisten te vinden. De boom, prachtig oranje/rood gekleurd door al de vruchtjes, is dan in slechts een paar dagen klaar voor de winter: er hangt geen vruchtje meer aan! En geen dode vogel te zien! “Hoezo giftig?” vroeg ik mij al enige jaren af.

De lijsterbes schijnt dus niet zo giftig te zijn als dat er altijd voor gewaarschuwd werd. De bessen van de lijsterbes zijn maar weinig giftig, mits ze blijkbaar maar goed rijp zijn.LijsterbesDe bessen bevatten vooral sorbitol en andere suikers, vitamine C en parasorbinezuur. Juist het laatstgenoemde, het parasorbinezuur is een beetje giftig (toxisch) en heeft een wat irriterende werking op de slijmvliezen van het maag-darmstelsel. Het vruchtvlees en de pitten bevatten slechts verwaarloosbare kleine hoeveelheden blauwzuurglycosiden.

Boom van het jaar

Vanwege zijn belang voor het milieu, werd de lijsterbes in 1997 tot boom van het jaar verkozen, want de boom kan meer dan 100 jaar oud worden. Ook is de boom in staat om strenge winters te doorstaan, evenals stormen vanwege de wortels die breed en diep de grond ingaan. Ook kan hierdoor de boom gezien worden als een bodembeschermende struik op bijvoorbeeld hellingen.  Het blad wat in het einde van de herfst afvalt, vergaat snel en heeft een positieve invloed op de humusvorming op de bodem. Kinderen worden vaak aangetrokken door de oranje/rode bessen van de Lijsterbes. Het is daarom aan te bevelen om kinderen te blijven waarschuwen om de bessen van de lijsterbes boom niet te gaan eten. Na slechts een klein aantal bessen kunnen er al buikkrampen en andere verschijnselen bij kinderen optreden. Raadpleeg altijd een arts als het onverhoopt toch gebeurt.Lijsterbes

Wel of niet giftig?

Met het rauw nuttigen van de bessen kan het parasorbinezuur  wat voornamelijk in de pitten voorkomt maagkrampen veroorzaken en hierdoor de slijmvliezen van de darm irriteren en lichte spijsverteringsstoornissen veroorzaken. Maar is de lijsterbes nu wel of niet giftig? Als de bessen gekookt worden, wordt het parasorbinezuur in het voor de gezondheid onschadelijke sorbinezuur omgezet. De bessen kunnen dan ook gerust verwerkt worden tot een kruidenlikeur, een surrogaatkoffie, moes of een sap. Maar het wordt ook in de geneesmiddelenindustrie toegepast bij spijsverteringsklachten, vocht afdrijvende en een laxerende werking, verzorgt het de darmflora, maar is het er ook voor behandeling van aambeien, reuma en zelfs jicht. Er zijn natuurlijk al veel meer toepassingen van dit natuurproduct, wat toch niet zo schadelijk is, als dat er vroeger over gedacht werd.

(Foto’s: Henk Lambers)