EEM Groepenkasten

Oud en nieuw: geschiedenis, tradities en gebruiken

oud en nieuw jaarwisseling 2015 klazienaveen

In Westerse landen wordt op Nieuwjaarsdag het begin van het nieuwe jaar gevierd. De daaraan voorafgaande jaarwisseling, van oud op nieuw, staat bol van tradities, allemaal met hun eigen geschiedenis en gebruiken: vuurwerk, goede voornemens, de beste wensten, nieuwsjaars- en kerstkaarten en natuurlijk niet te vergeten de gerechten.

Vuurwerk

De laatste paar dagen van het jaar begint het al, het afschieten van het vuurwerk. Precies om 24.00 uur op oudejaarsnacht beginnen de waarschijnlijk meest lawaaiige uren die er zijn: precies op dat moment wordt er namelijk voor vele miljoenen euro’s aan vuurwerk de lucht in geknald. Waarom doen we dat eigenlijk?

Ooit, in een ver verleden, zijn de Germanen er al mee begonnen. Zij verjoegen in de nacht van 31 december op 1 januari de kwade geesten van het oude jaar door zoveel mogelijk lawaai te maken en ze verwelkomden daarmee gelijk het nieuwe jaar. Onder andere door de kerkklokken te luiden, ratels te gebruiken en flink om de trommels te slaan werd er zoveel mogelijk lawaai gemaakt. Vanaf de 13e eeuw, toen het buskruit zijn weg vanuit China naar Europa had gevonden, werd er ook al flink geknald. Al vanaf het moment dat het buskruit zijn intrede heeft gedaan was het in Nederland ontzettend populair. Vanaf het begin van de jaren ‘60 werd ook het siervuurwerk steeds populairder. Daarvoor werd het nog alleen gebruikt om keizers en koningen te eren, maar door de massaproductie werd het siervuurwerk voor iedereen betaalbaar.

Goede voornemens

De goede voornemens zijn, net als het vuurwerk, ook afkomstig van de Germanen. Afvallen, meer bewegen, niet meer overwerken, stoppen met roken: ieder jaar weer hebben we vele goede voornemens.
De Germanen vierden vroeger tijdens de Midwinterfeesten, tussen 25 december en 6 januari, de wedergeboorte van de zon en het opnieuw ontwaken van de natuur. Zij waren er namelijk van overtuigd dat de goden ’s nachts afdaalden naar de aarde om daar weldaden te verspreiden. Zij hoopten dus toen al op positieve veranderingen. Tegenwoordig doen wij dat dus eigenlijk nog steeds.

De beste wensen

Ieder jaar weer wensen wij iedereen weer het beste voor het nieuwe jaar, tot vervelens toe zelfs. Daarbij hopen we natuurlijk ook dat die beste wensen wederzijds zijn. Vroeger was heel anders, toen gaf iemand je geld als je hem het beste wenste. Dat liep op een gegeven moment zelfs helemaal de spuigaten uit. Mensen gingen toen gewoon midden op straat staan om iedereen maar het beste te wensen. Voorbijgangers bleven daardoor maar hun portemonnee trekken en geld geven. Vooral schoorsteenvegers, lantaarnaanstekers, straatvegers en nachtwakers hadden er een handje van om hun beste wensen te verkopen. Tegenwoordig kennen we dat eigenlijk nog: krantenbezorgers gaan met een kaartje en hun goede wensen langs de deuren in de hoop een (kleine) vergoeding te mogen ontvangen.

Nieuwjaars- en kerstkaarten

Elk jaar weer worden er vele miljoenen nieuwjaars- en kerstkaarten verstuurd. Ook dit gebruik stamt al uit vroeger jaren. In de 15e eeuw kon lang niet iedereen lezen en schrijven. Het versturen van een nieuwjaarsbrief was toen dan ook alleen voor vorsten en geleerden voorbehouden. Zo’n nieuwjaarsbrief bevatte eigenlijk alleen een opsomming van wat er het afgelopen jaar met hem of haar was gebeurd. Zo’n brief eindigde dan meestal met het overbrengen van de beste wensen. Later, in de 16e en 17e eeuw, gingen ook steeds meer rijkere mensen de gewoonte van de vorsten en geleerden volgen. In de 18e en 19e eeuw werd deze gewoonte ook door ‘het gewone volk’ overgenomen.
De echte nieuwjaarsbrieven zoals die vroeger werden verstuurd kennen we tegenwoordig niet meer. Sinds 1950 worden er nog voornamelijk kerstkaarten verstuurd waarop gelijk een nieuwjaarswens staat. Ook tegenwoordig wordt dat nog heel veel gedaan. Jaarlijks gaan er zo’n 2 miljoen nieuwjaars- en kerstkaarten op de post, terwijl er daarnaast ook nog eens vele miljoenen digitale nieuwjaars- en kerstkaarten worden verstuurd.

Nieuw jaar buiten het christendom

Wij vieren het nieuwe jaar op 1 januari, echter niet iedereen viert op 1 januari het nieuwe jaar:

  • het Bengaalse Nieuwjaar begint op 14/15 april
  • het Russisch Orthodoxe Nieuwjaar begint op 13/14 januari
  • het Ethiopische Nieuwjaar begint op 11/12 september
  • het Berberse Nieuwjaar begint op 14 januari

Oud-en-nieuwgerechten

Net als met de Kerstdagen wordt ook met oud en nieuw volop gegeten. Vooral oliebollen en appelflappen zijn dan razend populair. Vroeger waren ook de spekdikken, duivekaters en kniepertjes erg populair. Spekdikken zijn kleine pannenkoeken die vooral in Groningen en Oost-Friesland heel populair waren en zijn. Ze bestaan uit stroop, eieren, roggemeel en spek.
Een duivekater is een ovaal, zoet witbrood dat op een plaat wordt gebakken. Kniepertjes (en nieuwjaarsrolletjes) worden vooral in Drenthe, Gelderland en Groningen ook nu nog wel veel gegeten: zoete, dunnen, harde wafels.