EEM Groepenkasten

Teken-encefalitisvirus in Nederland aangetroffen

teek teken tekenbeet tick pixabay ziekte van lymeIn teken op de Sallandse Heuvelrug is het teken-encefalitisvirus (TBE-virus) aangetroffen. Het is voor het eerst dat dit virus in teken is aangetroffen in Nederland. Er zijn geen patiënten bekend die in Nederland besmet zijn geraakt met het virus. Hoewel het risico op teken-encefalitis na een tekenbeet veel kleiner is dan op de ziekte van Lyme, is dit een extra reden om alert te zijn op tekenbeten.

Het RIVM heeft aanvankelijk reeën onderzocht op aanwezigheid van antistoffen tegen het TBE-virus. Een klein deel van de reeën was positief, met name op de Sallandse Heuvelrug. In dat gebied zijn daarna teken gevangen en in een paar teken werd het TBE-virus gevonden. Er zijn geen patiënten bekend die in Nederland besmet zijn geraakt met het TBE-virus. Er zijn wel Nederlandse patiënten met teken-encefalitis maar zij zijn in het buitenland besmet geraakt met het virus. Binnen Europa komt het virus in meerdere landen voor, zoals Duitsland en Oostenrijk. Samen met andere organisaties onderzoekt het RIVM de verspreiding van het TBE-virus en hoe groot het risico is om in Nederland teken-encefalitis op te lopen.

tekenbeet teek ziekte van lyme

Voorkom tekenbeten

Het TBE-virus wordt door tekenbeten overgedragen. Het is dan ook belangrijk om tekenbeten te voorkomen, vaak te controleren op tekenbeten en teken dan direct te verwijderen. Hiermee is ook de ziekte van Lyme te voorkomen. Krijgt iemand klachten zoals een groter wordende vlek of ring op de beetplek of koorts en ernstige hoofdpijn in de dagen na een tekenbeet, dan is het belangrijk om contact op te nemen met een huisarts. Deze klachten kunnen duiden op de ziekte van Lyme of teken-encefalitis.

Teken-encefalitisvirus

Het TBE-virus kan een teken-encefalitis veroorzaken. Teken dragen het virus over van dier naar dier en soms naar de mens. De ziekte staat ook bekend als FSME (Frühsommer-Meningoenzephalitis) en Tick Borne Encephalitis. Meestal verloopt een besmetting met het TBE-virus zonder klachten. Als mensen wel ziek worden, verloopt het meestal in twee fasen. Zeven tot 14 dagen na de tekenbeet krijgt men koorts, hoofdpijn, vermoeidheid en spier- en gewrichtspijn. Vervolgens is er ongeveer een week zonder symptomen. Daarna kan hersen(vlies)ontsteking ontwikkelen, vaak met ernstige hoofdpijn. Dan is ziekenhuisopname noodzakelijk. Ongeveer 1-2% van de mensen die ernstige klachten krijgen houdt daarvan restverschijnselen of overlijdt.

Wat is teken-encefalitis?

Teken-encefalitis is een hersen(vlies)ontsteking die wordt veroorzaakt door het TBE-virus. Tot voor kort kwam het virus alleen in het buitenland voor, maar in het voorjaar van 2016 kwamen er aanwijzingen dat in Nederland reeën besmet zijn geweest met het virus en is het virus ook bij teken aangetoond in Nederland. Er zijn geen patiënten bekend die het virus in Nederland hebben opgelopen. Het virus wordt overgebracht door tekenbeten.

Ziekteverschijnselen

Er bestaan verschillende typen TBE-virussen. Over het algemeen hebben deze typen een vergelijkbaar ziekteverloop, al verloopt het subtype dat in het Oosten van Rusland voorkomt vaak ernstiger.
De kans op een infectie na een tekenbeet is zeer klein, omdat er slechts zeer weinig teken besmet zijn met het TBE-virus. Bovendien verloopt een infectie na een beet van een besmette teek meestal zonder klinische verschijnselen. Krijgt iemand wel klachten, dan verloopt de ziekte vaak in 2 fasen. Na een incubatietijd van 7 tot 14 dagen volgt er een fase met koorts, vermoeidheid, algehele malaise en hoofdpijn. Deze fase duurt meestal 2 tot 7 dagen en wordt gevolgd door een periode van ongeveer een week zonder klachten. Daarna volgt de 2e fase van de ziekte met ziekteverschijnselen als ernstige hoofdpijn met koorts en hersen(vlies)ontsteking. Dan is ziekenhuisopname noodzakelijk. Een deel van deze patiënten ontwikkelt neurologische restverschijnselen. Ongeveer 1-2% van de patiënten met een hersen(vlies)ontsteking overlijdt. Er zijn geen specifieke medicijnen tegen teken-encefalitis.

Besmetting en preventie

Het virus wordt door besmette teken overgedragen naar de mens. Er is een vaccin dat voor 95% bescherming geeft. Mensen die lange tijd verblijven in gebieden waar teken-encefalitis veel voorkomt, kunnen zich laten vaccineren, dit wordt bijvoorbeeld aangeraden voor delen van Midden- en Oost-Europa. Op de website van de Landelijke Coördinatie Reizigersadvisering kunt u vinden waar vaccinatie geadviseerd wordt. Vooralsnog is er geen reden om in Nederland te vaccineren.
Ook het zo snel mogelijk verwijderen van een teek verkleint de kans op infectie, hoewel het virus al snel na de beet wordt overgebracht. Een snelle verwijdering kan deze ziekte dus niet altijd voorkomen, maar verkleint ook de kans op andere ziekten die door teken overgebracht kunnen worden, zoals de ziekte van Lyme. Tekenbeten kunnen voorkomen worden door beschermende kleding te dragen en de onbedekte huid in te smeren met een middel dat DEET bevat. Deze maatregelen geven geen 100% bescherming zodat tekenbeetcontrole altijd nodig is na verblijf in het groen.
Een andere, zeldzame besmettingsroute voor de mens is het drinken van besmette rauwe melk of het eten van besmette rauwmelkse kaas. Landbouwhuisdieren, zoals schapen, geiten en koeien kunnen namelijk ook besmet raken. Zij scheiden het virus dan uit in de melk.

Waar komt teken-encefalitis voor?

Teken-encefalitis komt voor in delen van Europa, Rusland en bepaalde gebieden in Centraal-Azië. In Europa zijn ongeveer 2000 en in Rusland 10.000 patiënten per jaar. In Nederland is het virus alleen in teken gevonden op een locatie op de Sallandse heuvelrug. Samen met andere organisaties onderzoekt het RIVM de verspreiding van het TBE-virus en hoe groot het risico is om in Nederland teken-encefalitis op te lopen.

(Bron: rivm.nl / tekenradar.nl)