EEM Groepenkasten

Woensdag 11 november: Sint Maarten

sint maarten lampion lampionnenRegio – Aanstaande woensdag is het alweer 11 november, oftewel Sint Maarten. Sint Maarten, de naamdag van Martinus van Tours, is een feest dat wordt gevierd op 11 november in sommige streken van Nederland, Vlaanderen, Noord-Frankrijk, sommige Duitstalige gebieden, Hongarije en op Sint Maarten. Het wordt ook wel Sint-Martinus, Sinter Merte of Sinte-mette genoemd. Hoe het feest precies gevierd wordt, verschilt van streek tot streek. In Noord Nederland wordt het gevierd doordat de kinderen met (zelfgemaakte) lampions lang de deuren gaan en liedjes zingen in ruil voor snoepjes en/of fruit.

Ontstaan Sint Maarten

Hoe het feest precies is ontstaan is niet helemaal duidelijk. Volgens de een is grijpt het feest terug op een Germaans winterfeest, maar volgens de ander heeft het een zuiver kerkelijke oorsprong.

Volgens de Schotse antropoloog James Frazer is Sint Maarten van oorsprong een heidens feest, waarbij het heilige vuur werd rondgedragen tijdens een voorchristelijk vruchtbaarheidsritueel. Dit ritueel werd volgens hem later door de kerk overgenomen om het vertrouwen van de bevolking te winnen. Volgens andere onderzoekers is het feest echter niet heidens, maar is het door de kerk geïntroduceerd door op 11 november vaak de regels van Lukas 11:33 e.v. voor te dragen. Dit zou dan voor de bevolking aanleiding zijn voor een lichtjesfeest.

Moderne onderzoekers houden het midden tussen beide oorsprongen. Sint Maarten zou een bedelfeest zijn die nodig was in de moeilijke wintermaanden. Dergelijke bedeltochten worden vaak ook met Driekoningen of met Nieuwjaar gehouden, terwijl ook het sinterklaasfeest kenmerken van een dergelijk bedelfeest heeft.

vreugde vuur paasvuur kampvuur - kopie

Ontwikkeling van het feest

Sint Maarte was lange tijd een bedelfeest voor de armen. Kinderen van rijke ouders mochten hier (liever) niet aan meedoen. Dat veranderde pas sinds de jaren ’20 en ’30 toen het als mooie, eigen traditie werd gezien en behouden moest worden.

Na de Eerste Wereldoorlog werd op 11 november ook deze oorlog herdacht. Toen is geprobeerd het feest een wereldlijke lading te geven, zodat het een vredesfeest zou worden, maar dat is geen succes geworden. In Nederland is het feest vrij van enige religieuze of politieke lading, waardoor het toegankelijk is voor iedereen en gevierd wordt door kinderen van alle gezindten, waardoor het ook dermate populair is.

In Nederland wordt niet overal Sint Maarten gevierd. Eind jaren ’90 was deze traditie in Drenthe, Friesland en Noord-Brabant sterk toegenomen, in Limburg, Noord-Holland en Groningen leefde het nog even sterk, terwijl het in Zuid-Holland, Zeeland, in delen van Overijssel, Flevoland en Gelderland in mindere mate wordt gevierd. In Amsterdam werd het feest al honderden jaren niet meer gevierd, maar in de laatste decennia van de 20e eeuw dook het toch weer op in de buitenwijken. Aan het begin van de 21e eeuw werden ook de eerste lampionnen waargenomen aan de welgestelde Amsterdamse grachten.

11 November is ook de nationale dag van het Nederlandse deel van het eiland Sint Maarten, dat naar de heilige vernoemd is.

Niet overal wordt het feest op dezelfde wijze gevierd. Op sommige plaatsen worden vreugdevuren ontstoken, op andere plaatsen worden optochten georganiseerd. Wel algemeen is de lampionnenoptocht, welke het meest voorkomt in de noordelijke provincies en in Noord-Holland. Op 11 november lopen de kinderen met lampionnen langs de deuren en zingen liedjes die vaak een humoristisch karakter hebben. Elk jaar komen er wel liedjes bij die een parodie zijn en/of satirische teksten hebben.

sint maarten lampion lampionnen

Sint Maarten liedjes

Er zijn heel veel verschillende Sint Maarten liedjes. Sommige liedjes worden in bepaalde streken nog weer anders gezongen dan in andere streken. Hieronder enkele oorspronkelijke liedjes:

11 November
Elf november is de dag,
dat mijn lichtje
dat mijn lichtje
Elf november is de dag
Dat mijn lichtje branden mag
Twaalf november is de dag
dat ik mag snoepen
dat ik mag snoepen
Twaalf november is de dag
dat ik mag snoepen de hele dag.

Sint Maarten Sint Maarten
Sint Maarten Sint Maarten
De koeien hebben staarten
De meisjes hebben rokjes aan
Daar komt Sint Martinus aan

Sinte maarten mik-mak
Sinte maarten mik-mak
mijn moeder is een dikzak
mijn vader is een dunnetje
geef me een pepermunetje

12 november is de dag
12 november is de dag
dat de tandarts, dat de tandarts
12 november is de dag
dat de tandarts boren mag

Algemeen